Bu site kapanmıştır. Yeni sitemiz: Parstoday Turkish
Salı, 29 Mart 2016 07:41

AB’nin geçen yıl İran’la teamülleri

AB’nin geçen yıl İran’la teamülleri

İran ve AB ilişkileri son beş yılda Avrupa'nın Amerika'nın İran'a dayattığı tek yanlı yaptırımlara ortaklık etmesi yüzünden özellikle ticari ve iktisadi boyutlar başta olmak üzere çeşitli alanlarda ciddi gerileme yaşadı. Batılıların İran'a karşı yaptırım uygulamak için ileri sürdükleri iddia aslında İran'ın barışçıl nükleer programını sürdürmekte kararlı olmasıyla ilgiliydi. Batı bu konuya karşıydı ve bu yüzden İran'a karşı birlikte hareket etmeye başladı. Buna karşın İran ve 5+1 grubu arasında 2013 yılında başlayan nükleer müzakereler, İran ve AB arasındaki ilişkilerde yeni bir açılıma vesile oldu. Sonunda ve Cenevre, Viyana ve Newyork'ta İran ve 5+1 arasında gerçekleşen bir kaç tur müzakerenin ardından sonunda Amerikalılar Avrupalı ortakları ile birlikte İran'ın nükleer programını ve yapısını korumayı güvence altına alan Bercam nükleer anlaşmasına imza attı.

Öte yandan BM güvenlik konseyi de 20 Temmuz 2015 tarihinde 2231 sayılı kararnameyi çıkararak Bercam anlaşmasının uygulanmasının yolunu açtı. Yine 5+1 üyelerinin UAEK yönetim kuruluna sundukları ve içinde İran'ın nükleer programının muhtemel askeri boyutu olarak ileri sürülen durumun kapanmasına yer verdikleri kararname taslağının onaylanması ile beraber Bercam anlaşması uygulanma aşamasına geçti ve daha sonraki aşamalar da geride bırakılarak ve özellikle İran'ın yükümlülüklerini yerine getirmesinden sonra yaptırımların tedrici bir şekilde kaldırılması ile ilgili aşamaya geçildi. Bercam sonrası dönem olarak anılan yeni dönem aynı zamanda İran ve AB ilişkilerinin yeniden canlanmasının dönemiydi. Özellikle AB İran'ın nükleer meselesinin çözümünde etkili rol ifa etti ve bu süreçte AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini'nin eksen rolü gözlerden kaçmadı. Mogherini İran ve 5+1 müzakerelerinde koordinatör görevini üstlendi ve bu görevi halen de sürdürüyor.


Hali hazırda ise İran ve AB ilişkilerini geliştirme aşamasına geçti ve Bercam nükleer anlaşmasının yürürlüğe girmesi de iki taraf arasında siyasi, iktisadi ve sosyal boyutlarla ilişkilerini geliştirmeleri bakımından açık bir ufuk sergiliyor. Gerçekte son dönemde İran ve AB arasındaki ilişkilerde oluşan sıcak atmosferin en azından son on yılda eşsiz olduğu söylenebilir.
Aslında Bercam nükleer anlaşması sağlandıktan sonra Avrupalılar yeniden İran'a dönmek için büyük bir sabırsızlık sergiliyordu ve bu yüzden hemen Avrupa'dan büyük ticari, iktisadi ve siyasi heyetler Tahran'a akın etmeye başladı. Geçen yıl yüzü aşkın Avrupalı heyet bu çerçevede İran'ı ziyaret etti.


Gerçekte Bercam nükleer anlaşmasının 16 Ocak 2016 tarihinden itibaren yürürlüğe girmesi İran ve AB ilişkileri ufkunda özel bir yeri vardır ve iki taraf arasındaki ilişkilerin yol haritası telakki edilebilir. AB üyeleri bercam nükleer anlaşmasının uygulanmasına özel özen gösterdiler ve bu anlaşmayı İran ile ilişkilerinin yol haritası olarak benimsetiler. Şimdi ise AB İran ile ilişkilerinde pratiğe geçtiği ve İran ile en üst düzeyde temaslarda bulunarak müzakerelere başladığı anlaşılıyor.
Gerçekte AB yaptırımlardan önce İran ile eski ilişkilerine dayanarak Tahran'ın en önemli ticari ortağı sayılırdı ve şimdi de bu yüzden İran ile ilişkilerini geliştirme konusunda Amerika'ya kıyasla çok daha istekli görünüyor ve bu isteğini son iki yılda İran'a gönderdiği siyasi, iktisadi, ticari ve parlamenter heyetlerle ortaya koyuyor.
Buna göre İran ile AB ilişkileri yeni bir döneme girdiği ve ikili işbirliği ufku aydınlandığı söylenebilir.


Bugün tüm AB ülkeleri İran ile ilişkilerini geliştirmek istiyor, öyle ki son iki yılda bir çok Avrupalı üst düzey heyet İran'ı ziyaret etti. Avusturya Cumhurbaşkanı, Almanya Başbakan yardımcısı, Yunanistan Başbakanı, Avrupa parlamentosu Başkanı, İsviçre Cumhurbaşkanı, Macaristan Başbakanı, AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi ve yine Almanya, İtalya ve Fransa gibi bir çok Avrupa ülkesinin Dışişleri Bakanı veya ekonomi Bakanı gibi Avrupalı üst düzey yetkili iktisadi ve siyasi heyetlere başkanlık ederek İran'a geldi ve tüm bu ziyaretler AB'nin İran ile ikili ilişkileri geliştirmek istediğinin işaretiydi.
Öte yandan İran İslam Cumhuriyeti de ekonomisini yeniden ihya etmek ve ticari, iktisadi, sosyal ve kültürel fırsatları değerlendirerek Avrupa ile ilişkilerini geliştirmek istiyor.


Şimdi ise Avrupalı üst düzey siyasi, iktisadi, ticari ve kültürel heyetleri ve bankacıları ve mali kurum yetkililerinin yaptırımlardan sonraki dönemde İran ziyaretleri ve diplomatik temasları sürüyor ve bu temasların önümüzdeki dönemde devam edeceği anlaşılıyor. Bu arada iki taraf arasında ticaret, ekonomi, para, bankacılık, enerji, turizm, altyapı, sağlık hizmetleri, ilaç, ulaştırma, otomotiv, uçak ve diğer bir çok iktisadi alanda bir çok anlaşmanın imzalandığı gibi yeni anlaşmaların da imzalanması bekleniyor. gerçekte bu süreç son on yılda hiç yaşanmamış bir süreçtir ve AB ile İran arasındaki ilişkilerin iyileşme işareti sayılır.


Bu süreçte üzerinde durulması gereken önemli konulardan biri, AB'nin İran ile ilişkilerini geliştirmek istemesi ve bu çerçevede Tahran ile üst düzey temaslarını sürdürmesidir. Bu bağlamda AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini Şubat 2016'nın sonlarına doğru yaptığı açıklamada, birliğin İran İslam Cumhuriyeti ile işbirliğini geliştirmek istediğini belirtti. Mogherini, AB İran ile ilişkilerini genişletmek istediğini vurguladı. AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Mogherini'ye göre Bercam nükleer anlaşması bölgede nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ve güvenliği açısından büyük önem arz ediyor ve bu anlaşmayı bir dönüm noktası olarak telakki etmek gerekiyor.
Mogherini aynı zamanda AB İran ile ikili teamülüne yeniden başladığını vurguladı. İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif ile Brüksel'de müzakerelerine temas eden Mogherini, yakında diğer bazı AB yetkilileri ile beraber Tahran'ı ziyaret edeceğini kaydetti.


Bu arada İran da AB ile ilişkilerinin önemine vurgu yapıyor. En son AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Mogherini'nin İran ziyareti sırasında İslamî şura meclisi milli güvenlik ve dış politika komisyonu Başkanı Alaeddin Burucerdi, Mogherini'nin İran ile ilişkilerini geliştirmek istedikleri ile ilgili açıklamasına gösterdiği tepkide, İran da AB ile teamül ve işbirliği konusunda İslam Cumhuriyeti nizamının genel stratejileri temelinde hiç bir kısıtlama görmediğini belirtti. Burucerdi ayrıca AB troykasını 5+1 grubunun nükleer müzakerelerin sırasında en yapıcı üyeleri niteledi.


Genel bir değerlendirmede, İran ve AB ilişkileri her iki tarafın kazançlı çıkacağı bir temelin üzerinde şekillenmesi gerekir, ancak bunun de en temel şartı AB'nın gereken cesareti sergilemesi ve İran ile ilişkilerine ABD'den bağımsız hareket edebilmesidir. Buna göre ira nve AB ilişkileri karşılıklı haklara uymak ve karşılıklı saygı ve karşılıklı çıkarları koruma çerçevesinde şekillenmesi gerekir. Yine sanayi ve iktisadi boyutta İran ve AB üyelerinin teamüllerinde teknoloji transferi ve sanayii kalkındırma hedeflerine öncelik verilmesi gerekir.
Öte yandan AB İran'a Güney ve orta Asya bölgelerine giriş kapısı olarak bakması gerekir. İran AB ile geniş çaplı ticari ilişkilerinin yanı sıra, yeşil kıtanın orta Asya cumhuriyetleri, Afganistan ve Pakistan ile ticaretinin kapısı sayılır. Bundan başka İran'ın Avrupa'ya doğalgaz ihracatı konusunda geniş potansiyele sahiptir ve Hazar denizi ve Fars körfezi gibi iki stratejik denize kıyısı bulunması Avrupa ülkeleri için özellikle Ortadoğu ve orta Asya bölgeleri ile ticaretini genişletme bağlamında eşsiz bir fırsat sayılır.

İran İslam Cumhuriyeti AB ile yapıcı ve yararlı teamül için hiç bir kısıtlama görmemektedir. AB Batı'nın İran'a dayattığı düşmanca yaptırımlarında en çok zarara uğrayan taraf olmuştur ve şimdi İran ile ilişkilerinde bağımsız ve farklı bir tutum sergileyebilir. Gerçekte AB ülkeleri Tahran ile teamüllerinde İran'a sırf ürünlerini satabilecekleri ve ekonomik durgunluktan kurtulabilecekleri bir piyasa gibi bakmamaları gerekir. İran ile AB arasındaki teamül tabi ki devam edebilir, ancak bunun için her iki taraf birbirine güçlü birer ortak gibi bakmaları ve birbirinin çıkarlarına saygı göstererek korumaları gerekir.

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile