Bu site kapanmıştır. Yeni sitemiz: Parstoday Turkish
Pazar, 03 Ocak 2016 16:19

TAPI boru hattı, projeden gerçeğe

TAPI boru hattı, projeden gerçeğe

Miladi 2015'in son günlerinde Türkmenistan, Afganistan, Pakistan ve Hindistan yetkilileri düzenlenen bir törenle, Türkmenistan doğal gazını diğer 3 ülkeye intikal ettirecek TAPI boru hattı inşaatına başladılar. Türkmenistan'ın güney doğusunda Mary kenti ve dünyanın en zengin gaz rezervlerinden Galkiniş (Galkynysh) yakınlarında düzenlenen törene Türkmenistan cumhurbaşkanı Kurbankulu Berdimuhammedov, Afganistan cumhurbaşkanı Eşref Gani, Pakistan başbakanı Nevaz Şerif ve Hindistan cumhurbaşkanı yardımcısı Hamid Ensari katıldı. Berdimuhammedov'un belirttiğine göre proje inşaatı 2019 yılına kadar sona erecek.

2005 yılında Asya Kalkınma Bankası tarafından hazırlanan ve Türkmenistan, Afganistan, Pakistan, Hindistan'ı kapsayan projenin amaçlarından biri bölgede barış ve enerji güvenliğine hizmet etmek. Projeyle Türkmen gazının Hindistan'a kadar ulaştırılması hedefleniyor. Türkmenistan'ın Devletabad'dan başlayacak olan boru hattı, buradan bin 800 kilometre uzaktaki Hindistan-Pakistan sınırındaki Fazilka köyüne ulaşacak. Projenin üç yıl içinde hayata geçirilmesi planlanıyor. TAPI boru hattından yılda 33 milyar metreküp gaz taşınacak. Projenin inşaat maliyetinin 7,6 milyar Dolar olacağı tahmin ediliyor.

Hiç şüphesiz tüm ekonomik projeler, özellikle de birkaç bölge ülkesini kapsayan bölgesel projeler, bölgenin barış ve kalkınması ile istikrarına pozitif getiri ve sonuçları olacaktır. TAPI boru hattı da bu bağlamda önemli sayılıyor. Bu boru hattan sadece Afganistan, Pakistan ve Hindistan doğal gaz ihtiyaçlarını temin etmekle kalmayıp, söz konusu ülkeler arasında işbirliği güçlendirme ve bölgede istikrarın pekişmesine sebep olacaktır; tabi ki aynı zamanda boru inşaatında kâr sahibi olan ülkelerin de hedeflerini gerçekleştiriyor.

Orta Asya'da yer alan Türkmenistan ekonomisi aslında petrol ve doğal gaz ihracatına dayalıdır. Bu ülke uluslararası piyasalarda konumunu güçlendirmek için sürekli yeni ortaklar bularak, doğal gaz ihracatını arttırma peşindedir. Bu yüzden Türkmenistan cumhurbaşkanı Kurbankulu Bedrimuhammedov yaptığı açıklamada, ülke enerjisinin uluslar arası piyasalara ihraç etmenin, en stratejik siyasetlerinden olduğunu belirtti.
Hali hazırda Türkmenistan Galkiniş (Galkynysh) doğal gazı en çok Rusya'ya ihraç ediliyor, bu yüzden Türkmenistan yönetiminin TAPI projesindeki diğer bir hedefi ise ihracat konusunda Rusya'ya olan bağlığını azaltmaktır.
Bu arada Afganistan da TAPI projesi ile ihtiyacı olan doğal gazı karşılamakla beraber, bu ülkede ekonomik gelişme, güvenlik ve barışın sağlanmasına katkı sağlamasını umut ediyor.

TAPI boru hattı, Afganistan'dan geçecek olan bölgenin en büyük projelerinden biridir. Aslında projenin en önemli ve hassas bölümünün Afganistan'dan geçeceği söylenebilir. Yaklaşık bin 800 km uzunluğundaki TAPI, Türkmenistan'ın kuzey doğusundan başlayarak, 147 km sonra Afganistan'a ulaşıyor ve Afganistan'ın Herat, Farah, Nimruz, Helmand ve Kandahar vilayetlerinden geçecek boru hattının Afganistan'daki ayağı ise 735 km olacak. TAPİ Doğalgaz Boru Hattı'nın transit maliyeti olarak yıllık yaklaşık 400 milyon doların doğrudan Afganistan devlet hazinesine gireceği belirtilirken, boru hattının geçeceği illerin de her açıdan kalkınacağını ifade ediliyor. Boru hattının Afganistan'dan geçmesinin ekonomik açıdan çok önemli olduğu, proje sayesinde ayrıca 14 bin Afgan vatandaşının iş imkanı bulacağı da belirtiliyor. Boru hattının Afganistan'dan geçmesiyle ilgili yapılan anlaşmaya göre projenin hayata geçmesiyle Türkmenistan'dan, ilk 10 yıl içinde 500 milyon metreküp, ikinci 10 yıl içinde de 1 milyar metreküp ve üçüncü on yıl içinde ise 1,5 milyar metreküp doğalgaz satın alınacaktır.

Bu arada enerji eksikliği nedeni ile bu alanda kriz yaşayan Pakistan da Türkmenistan gazına büyük ölçüde ihtiyacı olduğu biliniyor. 180 milyon nüfusu ile Pakistan her yıl %8-10 oranında enerji ihtiyacı artışı ile karşı karşıya bulunuyor. Yapılan tahminlere göre Pakistan 2020 yılına kadar günlük 70 milyon m3 doğal gaza ihtiyacı olacaktır. Makul bir ekonomik gelişme ile Pakistan'ın 2025 yılına kadar günlük yaklaşık 290 milyon m3 doğal gaza ihtiyacı olacağı söyleniyor. Pakistan TAPI projesi ile Hindistan'a aktarılacak olan doğal gaz borusundan transit hakkı da alacaktır. Tabi İslamabat hükümeti, ekonomi ve enerji temininin yanı sıra TAPI boru hattının siyasi çıkarlarının da peşindedir.

Hiç şüphesiz İslamabat, Afganistan'a arka bahçesi olarak bakıyor. Afganistan'da Taliban grubun faaliyetleri her zaman Pakistan'a önemli ve ektin bir baskı aracı olmuştur. TAPI boru hattından bir kısmı, Taliban'ın çok etkili olduğu Helmand ve Kandahar velayetlerinden geçiyor. Bu yüzden Pakistan bu bölgelerde TAPI güvenliğini Taliban'a devretmekle, bu grubun Afganistan'daki konumunu sabitleştirerek, boru hattı güvenliğini sağlama bahanesi ile gelir elde etmeye çalışıyor. Pakistan savunma bakanının İslamabad yönetimin Taliban'ı yönlendirmekte olduğu ve boru hattı güvenliğini sağlama konusunda bu grubu ikna edebileceğini belirtmesi de bu yönde değerlendirilebilir. Tabi ki bu konu Afganistan yetkililerin geniş tepkisi ile karşılaştı ve Afganistan içişlerine müdahale olarak değerlendirildi.

Kâbil yönetimi açısından, Afganistan ordusu ve güvenlik güçleri TAPI boru hat güvenliğini sağlamakla görevlidirler ve Pakistan'ın Taliban'dan böyle bir istekte bulunması aslında Afganistan halkına bir hakaret sayılır.
Hindistan da ekonomi gelişme nedeni ile daha fazla enerji tüketim ile karşı karşıya. Enerji açısından Hindistan, dünyanın 4. tüketici ülkesidir ve tüketilen tüm enerjinin %37,24'ünü petrol ve doğal gaz tüketimi oluşturuyor.
Hindistan petrol bakanının belirttiğine göre, 2016'dan 2017 yılına kadar, doğal gaz üretimi 112 milyon m3'e ulaşacaktır. Buna ilaveten Hindistan doğal gaz talebi ise 2018-2019 yılına kadar %30 oranında artacağı tahmin ediliyor.

Amerika bilgi ve istatistikler kurumu tarafından açıklanan rapora göre, Hindistan'ın doğal gaz rezervleri, 2012 yılına kadar 1,154 trilyon m3 olarak belirtiyor; söz konusu rezervler genelde sahil kıyılarından çok daha uzaktır. Bu yüzden Hindistan önemli oranda doğal gaz ithalatına ihtiyacı vardır.
Tüm bu sebeplerden dolayı Hindistan son yıllarda, kendi boru hatları vasıtası ile başta İran İslam Cumhuriyeti ve Türkmenistan olmak üzere, ihtiyacı olan doğal gazı başka ülkelerden ithal ediyor.

TAPI boru hattı ülkelerin her biri, kendi beklentileri ve ihtiyaçları uyarınca, söz konusu boru hattının önemli olduğunu belirtiyor. Fakat önemli olan ise Türkmenistan'ın diğer 3 ülke ile sorun yaşamamasına rağmen, Afganistan, Pakistan ve Hindistan'ın karşılıklı ihtilafların gerginliğe sebep olduğu biliniyor. Bu yüzden enerji boru hattı sayesinde sağlanacak ekonomik bağlantılar ve çıkarlarla, söz konusu ihtilafların son bulması umut ediliyor. Zira söz konusu 3 ülkenin en büyük sorunlarından biri, enerjidir ve temini için her 3 ülkenin işbirliğini gerektiriyor. Bu yüzden TAPI boru hattı projesi, Yeni Delhi, İslamabat ve Kabil tarafından olumlu karşılandı.

Fakat her şeye rağmen siyasi ve bölgesel konu uzmanlarına göre, boru hattı inşaatı, uygun ortam ve şartlar ile gerekli finansın sağlanması, Türkmenistan doğal gaz kaynakları kapasitelerin arttırılması, uluslararası destekler ve başat Afganistan olmak üzere boru hattı güvenliğinin sağlanması, ayrıca Pakistan-İslamabat-Yeni Delhi ihtilafların çözümlenmesi gibi şartlara bağlıdır.
Yürütme alanında ise Türkmenistan, Afganistan, Pakistan, Hindistan petrol ve doğal gaz bakanları ve Asya Kalkınma Bankası temsilcisi, projenin Türkmen Gaz firması ve iki üyenin yatırımlarınca gerçekleşmesi konusunda anlaşmaya vardılar.

Varılan anlaşmaya göre TAPI projesi inşaatının %85'i Türkmen Gazı firması tarafından gerçekleşecek ve diğer 3 ülkenin her biri %5'ini üstlenecekler. Proje maliyeti yaklaşık 8 milyar dolar tahmin ediliyor. Asya Kalkınma Bankası da projenin teknik danışmanı olacaktır. Türkmen Gazı firması ve projede çıkar sahibi olan tarafların proje için gerekli finans kaynaklarına sahip olmamaları nedeni ile projenin mali sorunla karşı karşıya olduğu söylenebilir. Gerçi Afganistan maden ve petrol bakanı Davut Şah Saba'nın belirttiğine göre Fransız TOTAL, Rusya Global ve Çin petrol firması projeye ortak olmak istiyorlar fakat buna karşılık onlar da Türkmenistan doğal gazından pay istemeleri, Türkmenistan tarafından kabul edilmiyor.

Bu arada hali hazırda Türkmenistan Galkiniş (Galkynysh) sahasından doğal gaz ihracatı yapmakta, bu yüzden TAPI boru hattının gazını temin etmek için söz konusu havzanın 3. meydanını da hizmete açması gerekiyor.
Türkmenistan yetkililerinin belirttiğine göre bu meydanın gelişmesi ve üretim kapasitesini yılda 95 milyar fut3'e ulaştırmak amacı ile Türk ve Japon firmalarından oluşan bir konsorsiyum ile anlaşmaya vardıklarını duyurdular.
Uluslararası çapta, Amerika ve Rusya TAPI boru hattına destek veriyorlar. Fakat TAPI ülkeleri açısından söz konusu destekler sözle kalmayarak, özellikle boru hattı güvenliğinin sağlanması başta olmak üzere tüm alanlarda olması gerekiyor.

Boru hattının büyük bölümünün Taliban'ın denetimdeki bölgeden geçmesi ve merkezi hükümetin bu grupla çatışma halinde olması nedeni ile boru hattı güvenliği, önemli ve belirleyicidir. Bu da Kabil ve Taliban arasında barış sürecinin kaderi belirlenmeden, boru hattı güvenliğinin sağlanmasının da çok zor olacağı anlamındadır.
Bu yüzden Afganistan hükümeti, Pakistan'ın ülkenin içişlerine karışmak yerine, Taliban üzerindeki nüfuzunu kullanarak onları barış sürecine katılmaya ikna etmesini bekliyor. Söylentilere göre Amerika, TAPI boru hattı güvenliği konusunda Taliban ile görüşme görevini İslamabat hükümetine devretmiştir, fakat Afganistan Taliban'ı merkezi konseyi Pakistanlı yetkililerin şimdiye kadar onlarla asla bağlantı kurmadıklarını belirtti. Afganistan hükümeti de İslamabat hükümetinin bu bağlamdaki muhtemel girişimine karşı olduğunu belirtti.

Bu arada Afganistan boru hattının yolunu değiştirerek, güneyden Şirhan, Balh, Semengan, Bağlan ve Celalabad'dan Pakistan'ın Pişaver bölgesine uzanmasını istiyor fakat yolun çok fazla uzaması ve proje maliyetini arttırması nedeni ile bu konu diğer ülkelerin muhalefeti ile karşılaştı.
Diğer yandan Hindistan ve Pakistan arasındaki ihtilaflar da Yeni Delhi'nin TAPI gelişmelerini kaygı ile izlemesine sebep oldu. Bu kaygılardan Pakistan'ın Hindistan enerji kaynaklarını kontrol etmesi ve Taliban'ın Afganistan'da boru hattına sulta kurması ile ilgilidir.
Bu yüzden Afganistan'da barış sağlanmadıkça, Hindistan bu konuda kaygılı olacaktır; zira Hindistan Taliban ile mücadelesine hala devam ediyor ve Pakistan'ı, Taliban'dan sorumlu görüyor.

Bu yüzden tüm bu sebeplerden dolayı, Hindistan'ın batının baskısı ve TAPI'nin az orandaki gerçekleşme ihtimali nedeni ile projeye katıldığı tahmin ediliyor.
Bu arada Hindistan'ın geleneksel ve nükleer rakibi olan Pakistan da TAPI'nin gerçekleşmesi ile birçok kaygı ve endişe taşıyor ki en önemlisi ise Hindistan'ın projeden ayrılmasıdır. Zira projenin son durağı Hindistan'dır ve boru hattının Afganistan ve Pakistan'da güvenliğinin sağlanmasını bekliyor. İslamabat'ın bu konuda garanti vermesi ise Yeni Delhi açısından çok önemlidir.

Pakistan'ın bir diğer endişesi ise boru hattı güvenliğinin Taliban tarafından sağlanmasına Afganistan'ın karşı çıkmasıdır. Aslında Pakistan, TAPI boru hattı inisiyatifinin Taliban ve İslamabat'ta olduğu izlenimi bırakarak, Hindistan yarım adasının nabzını elinde bulundurmak istiyor. Bu yüzde TAPI boru hattı, orta Asya doğal gazını güney Asya'ya intikal ettirecek boru hattı özelliğinin yanı sıra, en siyasi ve güvenli boru hattı da sayılıyor.009-015

 

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile