Bu site kapanmıştır. Yeni sitemiz: Parstoday Turkish
Salı, 13 Kasım 2012 20:00

Dünya çocuk edebiyatının ödüllerindeki İran temsilcileri

Dünya çocuk edebiyatının ödüllerindeki İran temsilcileri

Iran halkının edebiyatındaki yaygın efsaneler ve hikâyelerin çoğu, örneğin masallar, ninniler, muammalar, bulmacaların çoğu çocuklar için türetilmiştir.

Bu edebiyat biçiminin engin yapısına bakıldığında, İran geleneksel ve folklorik edebiyatının büyük bir kısmının çocuk edebiyatına ait olduğu, büyükler için geliştirilmiş olan resmi edebiyatının yanında halk edebiyatının çoğunun çocuklara ait olduğu görülüyor. Bir süre önce 2013 yılı için uluslararası Astrid Lindgren ödülünün adaylarının listesi yayınlandı. Bu yıl 67 ülkeden 207 aday, dünya çocuk edebiyatıyla ilgili en pahalı bir ödülü kazanmak için kayıt yaptırdı. İran İslam cumhuriyetinden bir araştırma kurumu, çocuk edebiyatı ve sanat eserleri alanında faaliyet sürdüren 5 kişi bu listede yer aldı. İran'dan Çocuk kitap ressamlığında uzman Ferşid Misgali, Muhammed Ali beni Esedi, çocuk kitap yazarlığı alanında faaliyet yapan Ahmed Rza Ahmedi ve Mustafa Rahmandust, çocuk şurası kurucularından ve çocuk edebiyatı aktivistlerinden Bayan "Turan Mir Hadi", dünya çocukları araştırma kurumu, 2013 yılı için uluslararası Astrid Lindgren ödülünün adaylarının listesinde yer aldı. Uluslar arası Astrid Lindgren ödülünün resmi sitesinde yapılan duyuruya göre, bu yıl ki adayların sayısı geçen seneki adayların sayısından daha fazladır. Bu durum, ülkelerin çocuk edebiyatı alanındaki seçkin kimseleri uluslararası topluma tanıtmaya çalıştıklarını gözler önüne seriyor. Çocuk edebiyatı alanında faaliyet yapan yazarlar, ressamlar, hikâye yazarları, kıssa anlatımcıları, çocuk edebiyatı kurumları ve yayıncıları bu ödülü kazanmak için aday olabilirler. Her bir ülkenin adayları de uluslararası Astrid Lindgren ödülü yetkililerinin onayladıkları ilgili kurumlar tarafından aday gösterilebilirler. İran İslam cumhuriyetinin Kitap şurası kurumu, çocuk edebiyat tarihi araştırma kurumu, "İran çocuk ve gençlerin fikri gelişim odağı" söz konusu yetkin kurumlardır. Çocuk kitap yazarlığı alanında faaliyet yapan Ahmed Rza Ahmedi ve Mustafa Rahmandust, dünya çocukları araştırma kurumu geçen sene 2012 yılı uluslararası çocuk eserleri Astrid Lindgren ödülü adaylarının listesinde yer almıştı. Turan Mir hadi Hanım 2006 yılında Çocuk edebiyat tarihi araştırma kurumu tarafından aday gösterilip, ödül kazanmıştı. Bu yılki adaylar arasında, ünlü İtalyan ressam Roberto İnoçenti, Amerikalı ünlü yazar ve ressam Erik Carel, Amerikalı yazar Ann ploski ve peter Sise göze çarpıyor. 5 milyon İsveç Kron'u değerindeki Uluslararası Astrid Lindgren ödülü, dünya edebiyat ödüllerinin en pahalı bir ödülüdür. Bu ödül İsveç'in sevilen çocuk edebiyat yazarı bayan Aristid Lindgren anısına 2003 yılından beri İsveç devleti tarafından adaylara tahsis edilip ödeniyor. Şimdi bu bağlamda dünya çocuk edebiyatını değerlendiriyoruz. Bilindiği gibi çocuk edebiyatı dünya toplumunun özel ve önemli edebiyat türüdür. Fakat edebiyat alanında çalışan sosyologlar, bu edebiyat türüne diğerlerine nispet daha az ilgi göstermiş bulunuyorlar. Çocuk edebiyatı bir çok açıdan özel önem taşımaktadır. Bir çok düşünür ve filozofa göre, çocukluk dönemi talim ve terbiye açısından hassas bir dönemdir. Çünkü çocuklar bu dönemde bazı düşünceleri ve değerleri , inanışları ve adetleri kabul veya reddetme kabiliyetine sahiptirler. Çocukluk döneminde bir toplumun şahsiyeti biçimlenip oluşur. Nitekim bazı düşünürlere göre, çocukların yaşadıkları şartlar, toplumların sonraki kaderini ve yaşayış biçimini de belirler. Çocuk edebiyatının tanımı genel edebiyat tanımından farklı değildir. Çocuklarla büyüklerin edebiyatı arasındaki fark sadece beklentilerin artmış olmasıdır. Çocuklar tecrübesiz insanlar oldukları için, ilgili edebiyatları daha yapıcı ve aydınlatıcı olmalıdır. Çocuk edebiyatında çocukların sınırlı kapasiteleri göz önünde bulundurulmalıdır. Çünkü çocukların düşünme güçü ve tecrübeleri sınırlıdır. Buna ilaveten uzun süre bir mesele ve olay üzerinde odaklanamazlar. Çocukların belirli bir zaman içinde çeşitli olayları kavramaları ve algılamaları da sınırlıdır. Bu sınırlı kabiliyetler çocuğun yaşının ilerlemesiyle gelişip artar ve çocuk edebiyatının biçimi büyüklerin edebiyatının biçimine ve muhtevasına yakınlaşır. Çocukların sınırlı kabiliyetleri ve çeşitli yaş guruplarındaki ihtiyaçlarına göre, geliştirilen çocuk edebiyatı en yaygın ve zengin bir edebiyat türüdür. Bu edebiyat türünde çocuklarla gençlerin hayal gücü, duygu ve düşünce gücüyle Talim ve terbiyesi gelişir. Çocuk edebiyatı çeşitli aşamaları kat etmiştir. Araştırmacı Turan Mir Hadi çocuk edebiyatının oluşumunun 4 merhaleden oluştuğunu belirtiyor. Bu aşamalar; şifahi anlatım edebiyatı, şifahi ve sözlü edebi eserlerin değerlenip yazılması, şifahi edebi eserlerden ilham alınarak yeni edebiyat eserlerinin yaratılması ve çocuklarla gençlere özgü edebiyatın oluşturulup yaratılmasıdır. Bu dört merhaleli çocuk edebiyatının oluşumu bazı bölge ve ülkelerde binlerce yıl, bazı bölgelerde yüzlerce yıl veya daha az sürede gerçekleştirilmiştir. Bu gelişim seyrinde bir merhalenin başlangıcıyla bir önceki merhalenin son bulmasıyla birlikte olmamıştır. Fakat Günümüzde bu 4 merhale aynı zaman sürecinde gerçekleştirilir. Yapılan araştırmalara göre, sözlü ve şifahi edebiyat ile geleneksel ve kültürel ile folklorik edebiyatın sadece ve samimi yapısı, çocuk dili ve edebiyatı ve zihin yapısıyla doğal ve tarihi bağları vardır. Şifahi ve sözlü edebiyat, çocuk edebiyatının ana kaynağı olarak nitelendiriliyor. Sözlü ve şifahi edebiyat, çeşitliliği ve hayal gücü yüksek bir edebiyat olduğu, dünya edebiyatının bu kaynaktan faydalandığı görülüyor. Bruno Bettelheim belirttiği gibi geleneksel edebiyattan daha zengin bir edebiyat yoktur. Kapitalist ve sanayi toplumunun oluşumundan önce çocukların duyusal ve fikri ihtiyaçlarını karşılayan şey şifahi edebiyattı. Ninniler, annelerin okşamaları, şarkılar ve besteler, misallar ve meseller, mitolojiler ve efsanelerle folklorik kıssa ve hikayeler ve temsiller, çocukların dil ve zihni gelişimlerini sağlayıp onları eğlendirdiği gibi, kültür ve tecrübelerin de gelecek nesillere aktarılmasında etkin rol oynamıştır. Çağımızda Çocuk bir toplumsal varlık olarak büyük bir önem kazanmıştır. Çocukluk dönemi kavramı yeni ve bağımsız bir edebiyat türünün oluşmasına sebep olmuştur. Baskı sanayisinin oluşmasıyla birlikte eğitim merkezi olan okulun ortaya çıkması, genel okur-yazarlığın gelişmesi, çocuk edebiyatının ortaya çıkıp gelişmesine sebep oldu. Eğer dünyadaki çocuk edebiyatı tarihçesini incelersek, batılı ve doğulu filozoflarla düşünürlerin kitap ve eserlerini değerlendirirsek, çocuk edebiyatının ilk izlerini miladı yılların ilk çağlarında bulabiliriz. Dünya da çocuklar için Ninniler ve masalların ortak dönemleri olduğu görülüyor. Rönesans dönemine kadar çocuk edebiyatı doğrudan dikkate alınmamıştı. Bu dönemden sonra sosyal bir kişilik sahibi olan çocuk için özel edebiyat eserleri yazılıp yaratıldı. Çocuğun eğilim ve yetenekleriyle ilgili çalışmalar başlatıldı. Çocuklar için yazılan ilk kitap, Jemes Jahni Vey adlı bir papaz tarafından yazılan "çocuklar için bir anı" kitabıydı. Bu dini içerikli kitap 1671-1672 yıllarında yazıldı. Elbette o dönemde günümüzdeki çocuk edebiyatı gibi bir edebiyat biçimi gelişmemişti. 19. yüzyılda Çocuk edebiyatının babası Hans Cristiyen Anderson çocuk edebiyatını geliştiren hikayeler yazdı. Günümüzde dünya çocuk edebiyatının en büyük ödüllerinden biri Hans Cristiyen Anderson anısına verilmektedir. 2. dünya savaşından sonra, gençlerin büyük sorunlar yaşaması ve eğitim düzeninin değişmesi ve diğer gelişmeler çocuk edebiyatının yön değiştirmesinde etkili oldu. Bağımsızlık kazanan ülkelerde düşünce özgürlüğünden faydalanıp kendilerine özgü çocuk edebiyatını oluşturup geliştirdiler. İran köklü ve büyük bir devlet ve güç olduğu ve derin bir edebiyat ve kültür sahibi olduğu halde, çağdaş anlamda çocuk edebiyatı geliştirmemişti. Elbette İran ile diğer milletlerin efsaneleri ve hikayeleriyle masalları ve halk hikayeleri bunun dışındadır. İranlı çocuklar kendilerine özgü edebiyattan pek de yoksun kalmamışlardı. İran sözlü ve geleneksel edebiyatı çok zengindir ve bütün çağlarda çocuklarla gençlerin fikri ve terbiyevi olgunlaşmasında etkin bir özelliği ve yapısı söz konusudur. Eğer İran'ın geleneksel ve folklorik edebiyatındaki iki beytli aşıkane beste ve şiirlerini ayırt edersek, geri kalan çocuk edebiyatından ibarettir. İran halkının arasındaki yaygın kıssalar, hikâye ve efsaneler, masallar ve Ninnilerle bulmacaları çocuklar için geliştirilmiştir. Resmi edebiyat büyükler içinde halk edebiyatı eserleri küçük yaştaki insanlar için geliştirilmiştir. Çağdaş çocuk edebiyatı meşrutiyet döneminde yanı yaklaşık yüz yıl önce başlatıldı. 1950li yıllarında çocuk edebiyatı yazımı yoğunluk kazandı. 1960lı yıllarında bu edebiyat türü hem nitelik ve hem sayıca artarak devam etti. Bu çalışmalar İslam inkılabı zaferine kadar devam etti. İran'da İslam inkılabının zaferinden sonra, bir süre çocuk edebiyatı yazımı durduruldu. Fakat yeni bir yön bularak tekrar geliştirildi. Günümüzde İran İslam cumhuriyetinde çok boyutlu zengin bir çocuk ve gençlik edebiyatı bulunuyor. Uluslar arası Astrid Lindgren ödülünü kazanma adaylarının listesinde yer alan İranlı yazar ve kurumlar, yeni dönem İran çocuk edebiyatının temsilcileridir.004-015

Yorum ekle


Güvenlik kodu
Yenile